Onderdeel van: Ingezetenencriterium (I-criterium)
Welke gemeenten handhaven het I-criterium nog echt, en welke hebben het feitelijk losgelaten?
Het beeld in grote lijnen
Volgens het CCV-overzicht handhaven op dit moment zes gemeenten het i-criterium actief: Breda, Dordrecht, Maastricht, Sittard-Geleen, Heerlen en Terneuzen. Daar speelt drugstoerisme een grote rol en is overlastbeperking de primaire reden. Andere grensgemeenten hebben de handhaving losgelaten: Venlo schaalde de inzet al in 2012 af, Tilburg stopte per 1 maart 2018, Vlissingen is gestopt en in Goes loopt sinds 2024 een pilot waarin niet wordt gehandhaafd. In Roermond geldt het criterium met lage prioriteit, wat in de praktijk neerkomt op niet handhaven.
In de grote steden in het westen en midden van Nederland is de handhaving feitelijk losgelaten. Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht kiezen voor sturing via het aantal en de spreiding van verkooppunten, preventie en overlastaanpak per locatie. Daartussen zit een middengroep — onder andere Brabantse steden zonder directe grensligging — waar het criterium in het beleid staat maar signaalgestuurd wordt gehandhaafd.
Waarom de keuze verschilt
- Grensligging. Hoe korter de rit uit België, Duitsland of Frankrijk, hoe zichtbaarder de toestroom en de bijbehorende parkeer-, verkeers- en runnersoverlast.
- Alternatieve markt. In een stad met een grote straathandelscene weegt het risico van verdringing zwaarder dan de winst van een dichte deur.
- Handhaafbaarheid. Controle op woonplaats vraagt capaciteit bij toezicht en politie; die capaciteit is schaars en concurreert met andere prioriteiten.
- Politieke verhoudingen. Coffeeshopbeleid wordt vastgesteld door de burgemeester, met de gemeenteraad als politieke context. Verkiezingen verschuiven het beeld.
Waar het lokaal is vastgelegd
Het criterium krijgt zijn juridische werking pas in het gemeentelijke coffeeshopbeleid. In Terneuzen is het ingezetenencriterium opgenomen in de gemeentelijke beleidsregel coffeeshops, gepubliceerd in de Centrale Voorziening Decentrale Regelgeving (CVDR); daarin is vastgelegd dat uitsluitend aan ingezetenen van Nederland mag worden verkocht en dat overtreding via bestuurlijke handhaving wordt afgedaan. In Goes is de handhaving met een pilotbesluit van mei 2024 opgeschort, waarbij het criterium formeel in het beleid blijft staan. Wie het geldende kader van een gemeente wil kennen, moet dus de gepubliceerde beleidsregel of APV van die gemeente lezen — dat is de enige authentieke bron.
Geen statisch beeld
Het beeld verschuift voortdurend. Gemeenten passen hun lijn aan op basis van nieuwe overlastsignalen, politieke meerderheden of signalen vanuit ondernemers. Een actueel overzicht vraagt monitoring, omdat formele beleidswijzigingen niet altijd direct zichtbaar zijn in landelijke registers. De kaart in dit dossier geeft het beeld op hoofdlijnen; het lokale beleidsstuk is altijd bepalend.