Onderdeel van: Ingezetenencriterium (I-criterium)
Waarom 81 gemeenten het criterium in beleid hebben maar slechts een handvol er hoge controleprioriteit aan geeft — en welke bronnen dat vaststellen.
Vier posities, niet twee
In het publieke debat wordt het i-criterium vaak als een aan/uit-knop besproken. In werkelijkheid zijn er vier posities, en het verschil zit vooral tussen de tweede en de derde:
- Strikte handhaving. Het criterium staat in het beleid en er wordt gericht en herhaald op gecontroleerd, met sancties bij overtreding. Dit is het beeld in een klein aantal zuidelijke grensgemeenten.
- Signaalgestuurde handhaving. Het criterium staat in het beleid en er wordt alleen gecontroleerd na klachten, overlastmeldingen of een concreet handhavingsverzoek.
- Formeel geldend, niet gehandhaafd. Het criterium staat wél in het beleid, maar heeft in de controlepraktijk lage of geen prioriteit. Dit is de grootste groep.
- Niet in het beleid. De gemeente heeft het criterium niet in haar coffeeshopbeleid opgenomen.
Wat de landelijke cijfers zeggen
Uit de meest recente landelijke monitoring van het coffeeshopbeleid (WODC, meting 2024) komt een consistent beeld: van de 103 coffeeshopgemeenten heeft een grote meerderheid — 81 gemeenten — het ingezetenencriterium in het beleid opgenomen, terwijl slechts een handvol gemeenten aangeeft hier een hoge controleprioriteit aan te geven. Beleidsopname en handhaving zijn dus twee losse variabelen. Een telling van gemeenten “met i-criterium” zegt daardoor weinig over hoeveel toeristen feitelijk geweigerd worden.
Datzelfde onderscheid loopt door in de sanctionering. Ook gemeenten die het criterium in beleid hebben, verschillen sterk in wat er volgt op een constatering: een waarschuwing, een last onder dwangsom of direct een tijdelijke sluiting.
Wat níet met zekerheid vaststaat
Er bestaat geen landelijk register dat per gemeente actueel bijhoudt of het i-criterium wordt gehandhaafd. De beschikbare beelden komen uit periodieke monitoring, uit een inventarisatie van gemeentelijke ervaringen door het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV, 2025) en uit de gepubliceerde gemeentelijke beleidsregels zelf. Die bronnen verschillen in peilmoment en in definitie van “handhaven”. Wij baseren de kaart en de tellingen in dit dossier daarom uitsluitend op die gezaghebbende bronnen en markeren expliciet waar het beeld onzeker is.
Bronnen
- WODC — monitoring van het coffeeshopbeleid, meting 2024 (beleidsopname en controleprioriteit per gemeente).
- CCV — inventarisatie gemeentelijke ervaringen met het ingezetenencriterium (2025).
- Hof van Justitie EU, zaak Josemans (C-137/09), 16 december 2010.
- Aanwijzing Opiumwet (Openbaar Ministerie) en de gemeentelijke beleidsregels zoals gepubliceerd in de CVDR.