Achtergrond · 15 februari 2026 · Ingezetenencriterium (I-criterium)
Het ingezetenencriterium — kortweg het I-criterium — bepaalt dat een coffeeshop alleen mag verkopen aan inwoners van Nederland. Het is onderdeel van de AHOJGI-criteria uit de Aanwijzing Opiumwet, maar of het wordt gehandhaafd is een gemeentelijke keuze.
Daardoor verschilt de praktijk sterk per gemeente: van strikte controle in grensregio's tot niet-handhaven in het grootste deel van het land.
Chronologie
16 december 2010
Het Hof van Justitie van de EU doet uitspraak in de zaak Josémans (C-137/09): onderscheid naar woonplaats bij coffeeshops is toegestaan, gelet op het doel van bestrijding van drugstoerisme en openbare-ordeproblemen.
2012–2013
Het I-criterium wordt landelijk in de Aanwijzing Opiumwet opgenomen. In de praktijk wordt het vooral in de grensregio's actief gehandhaafd; elders krijgt handhaving lage prioriteit.
WODC-onderzoek
Onderzoek naar het gemeentelijk coffeeshopbeleid brengt in kaart hoeveel gemeenten het criterium in beleid hebben opgenomen en hoeveel er daadwerkelijk op handhaven. Het beeld: opname in beleid zegt weinig over de praktijk.
Huidige praktijk
Het criterium leidt in grensgemeenten tot legitimatiecontrole aan de deur, met effect op de bedrijfsvoering en op de vraag waar niet-ingezetenen hun cannabis dan kopen.
Rechtspraak en juridisch kader
Josémans
HvJ EU 16 december 2010, C-137/09
Onderscheid naar woonplaats bij de toegang tot coffeeshops is toelaatbaar. Dit is het fundament onder het I-criterium.
Aanwijzing Opiumwet
AHOJGI-criteria
Het I-criterium staat naast de andere gedoogvoorwaarden. Handhaving is een bevoegdheid, geen automatisme.
Wat het criterium wel en niet oplost
Het criterium kan drugstoerisme in een specifieke stad terugdringen. Het lost niet op waar de vraag naartoe gaat: die verplaatst zich naar straathandel of naar andere gemeenten.
Daarmee is het I-criterium vooral een instrument voor lokale overlastbeheersing, geen antwoord op de aanvoerkant van de markt.
Onze conclusie
Onze conclusie is dat het I-criterium alleen verdedigbaar is als lokaal instrument met een aantoonbaar overlastprobleem, en dat handhaving dan consistent en uitvoerbaar moet zijn.
Een criterium dat in beleid staat maar niet wordt gehandhaafd, levert geen veiligheidswinst op en zet ondernemers wel in een onzekere positie.