Onderdeel van: Experiment gesloten coffeeshopketen
Van de invoering van het gedoogbeleid in 1976 tot de wet gesloten coffeeshopketen — hoe het experiment is ontstaan.
Hoe het experiment is ontstaan
Het wietexperiment komt voort uit een decennialang debat over de Nederlandse gedoogconstructie. Verkoop in coffeeshops wordt gedoogd, maar voor teelt en aanvoer — de zogenoemde achterdeur — bestond geen gereguleerd kader; die bleef formeel strafbaar. Die achterdeurproblematiek maakte de bevoorrading oncontroleerbaar op herkomst en productkwaliteit en hield een deel van de keten buiten toezicht en belastingheffing.
Tijdlijn
1976 — Invoering gedoogbeleid
Het Nederlandse gedoogbeleid wordt officieel geïntroduceerd: bezit van kleine hoeveelheden cannabis (tot 5 gram) en verkoop in coffeeshops worden toegestaan. Productie en teelt blijven verboden.
1980–2000 — Groei binnen het gedoogbeleid
Het aantal coffeeshops groeit. De verkoop van cannabis via coffeeshops ontwikkelt zich binnen het gedoogbeleid, terwijl teelt en aanvoer niet worden gereguleerd. Hierdoor ontstaat de zogenoemde achterdeurproblematiek.
2000–2010 — Maatschappelijke druk
Burgemeesters, gemeenten en politie trekken aan de bel over achterdeurproblematiek. Een politiek akkoord over regulering blijft uit.
2013 — Eerste voorstellen voor regulering
Politieke partijen, lokale overheden en de Bond van Cannabis Detaillisten beginnen actiever te pleiten voor volledige regulering van de keten.
2017 — Wet gesloten coffeeshopketen
De Tweede Kamer stemt voor de wet die de basis legt voor het wietexperiment.
2019 — Selectie van gemeenten
Tien gemeenten worden geselecteerd: Almere, Arnhem, Breda, Groningen, Heerlen, Hellevoetsluis (nu Voorne aan Zee), Maastricht, Nijmegen, Tilburg en Zaanstad.
2020 — Officiële aankondiging
De Wet experiment gesloten coffeeshopketen treedt op 1 juli 2020 in werking. Productie en distributie worden streng gecontroleerd door de overheid.
2021–2022 — Voorbereidingen
Telers worden aangewezen onder strikte voorwaarden. Selectie op betrouwbaarheid, productiecapaciteit en het vermogen om aan kwaliteitsnormen te voldoen.
2023 — Eerste oogsten
De eerste oogsten van legaal geteelde cannabis worden geleverd aan coffeeshops in de deelnemende gemeenten.
15 december 2023 — Aanloopfase Breda & Tilburg
Coffeeshops in Breda en Tilburg mogen zowel gereguleerde als gedoogde producten aanbieden — voorbereiding op de volledige overgang.
17 juni 2024 — Overgangsfase alle 10 gemeenten
Coffeeshops in alle deelnemende gemeenten mogen naast het gedoogde aanbod ook gereguleerde producten verkopen.
7 april 2025 — Start experimenteerfase
Vanaf deze datum mogen coffeeshops in de deelnemende gemeenten uitsluitend nog legaal geteelde cannabis verkopen. De eerste twee maanden wordt nog niet gehandhaafd op de verkoop van niet-gereguleerde hasj.
1 september 2025 — Einde hasj-uitzondering
De tijdelijke uitzondering op de eis dat alleen gereguleerde hasj mag worden verkocht komt te vervallen.
26 maart 2026 — Kamermeerderheid voor voortzetting
Een ruime meerderheid van de Tweede Kamer steunt voortzetting van het experiment; een motie om te stoppen wordt verworpen.
7 april 2026 — Eén jaar experimenteerfase
76 coffeeshops in tien gemeenten verkopen uitsluitend gereguleerde cannabis. De Inspectie JenV meldt 42 overtredingen bij 46 inspecties van telers in het eerste jaar.
7 april 2029 — Einde experimenteerfase
De wettelijke experimenteerfase van vier jaar eindigt, tenzij het kabinet gebruikmaakt van verlenging.
2029/2030 — Afbouwfase
Na de vier jaar durende experimenteerfase (met maximaal anderhalf jaar verlenging) volgt een afbouwfase van zes maanden. Daarna keren coffeeshops terug naar de oude situatie, tenzij op basis van de evaluatie wordt besloten tot een permanente regeling.
Tijdlijn in detail
Het gedogen van cannabis: van oorsprong tot experiment!
geplande start na afloop van de experimenteerfase
Na de experimenteerfase, die vier jaar duurt en met maximaal anderhalf jaar kan worden verlengd, volgt een afbouwfase van zes maanden. In deze fase keren de deelnemende coffeeshops terug naar de oude situatie, tenzij op basis van de evaluatie van het experiment wordt besloten tot een permanente regeling.
einde tijdelijke uitzondering voor hasj
1 september 2025 – De tijdelijke uitzondering op de eis dat alleen gereguleerde hasj mag worden verkocht, komt op 1 september 2025 te vervallen. Tot die datum mogen coffeeshops binnen het experiment nog hasj verkopen die niet afkomstig is van erkende telers. De uitzondering werd ingesteld vanwege de beperkte beschikbaarheid van gereguleerde hasj en is meerdere keren verlengd. Vanaf 1 september 2025 is verkoop van uitsluitend gereguleerde hasj verplicht.
start van de experimenteerfase
7 april 2025 – Vanaf deze datum mogen coffeeshops in de deelnemende gemeenten uitsluitend nog legaal geteelde cannabisproducten verkopen. De eerste twee maanden wordt er nog niet gehandhaafd op de verkoop van niet-gereguleerde hasj.
start van de overgangsfase in alle 10 deelnemende gemeenten
17 juni 2024 – Coffeeshops in alle deelnemende gemeenten mochten naast het gedoogde aanbod ook gereguleerde cannabisproducten op voorraad hebben en verkopen. Deze fase was bedoeld om de overgang naar volledig gereguleerde verkoop soepel te laten verlopen.
start van de aanloopfase in Breda en Tilburg
15 december 2023 – In deze fase mochten coffeeshops in Breda en Tilburg zowel gereguleerde als gedoogde cannabisproducten aanbieden. Dit diende als voorbereiding op de volledige overgang naar gereguleerde producten.
de eerste oogsten van legaal geteelde cannabis
De eerste oogsten van legaal geteelde cannabis werden geproduceerd en geleverd aan coffeeshops in deelnemende gemeenten. Dit markeerde het begin van de daadwerkelijke uitvoering van het wietexperiment, waarin coffeeshops voor het eerst legaal konden worden bevoorraad.
voorbereidingen wietexperiment
Voorbereidingen voor het experiment werden getroffen. Dit omvatte het aanwijzen van telers die onder strikte voorwaarden cannabis mochten telen. De telers werden geselecteerd op basis van criteria zoals betrouwbaarheid, de capaciteit om op grote schaal te produceren en hun vermogen om aan de kwaliteitsnormen te voldoen.
aankondiging start wietexperiment
De officiële aankondiging van de start van het wietexperiment volgde. Volgens de wettelijke onderzoeksopzet moet het experiment de effecten van gereguleerde teelt en verkoop van cannabis op volksgezondheid, criminaliteit en openbare orde meten. Hierbij werden de productie en distributie streng gecontroleerd door de overheid.
de weg naar het experiment
Na de goedkeuring van de wet in 2017, begon het selectieproces voor de deelnemende gemeenten. Tien gemeenten werden geselecteerd op basis van verschillende criteria, zoals de lokale steun voor het experiment, de aanwezigheid van coffeeshops en de bereidheid om deel te nemen.
De deelnemende gemeenten zijn:
o Arnhem
o Almere
o Breda
o Groningen
o Heerlen
o Hellevoetsluis
o Maastricht
o Nijmegen
o Tilburg
o Zaanstad
wet gesloten coffeeshopketen
De tweede kamer stemde voor de wet gesloten coffeeshopketen, een wet die de basis legde voor het wietexperiment. Het doel van deze wet was om de teelt en distributie van cannabis binnen een gecontroleerd systeem te testen, waarbij de gehele keten – van productie tot verkoop – gereguleerd zou worden. Dit zou ervoor zorgen dat coffeeshops legaal bevoorraad kunnen worden, waarmee volgens de wetgever ook de ruimte voor criminele organisaties in de aanvoer wordt beperkt.
de eerste voorstellen voor regulering
De roep om een gereguleerde markt werd luider. Verschillende politieke partijen, lokale overheden en de bond van cannabis detaillisten (bcd) begonnen steeds actiever te pleiten voor een volledige regulering van de cannabisketen.
maatschappelijke en politieke druk
De maatschappelijke en politieke druk om de niet-gereguleerde cannabisaanvoer aan te pakken, nam toe. Burgemeesters, gemeenten en politie trokken regelmatig aan de bel over wat zij de criminaliteit rond de “achterdeur” noemden. Ondanks dit, bleef een politiek akkoord over regulering uit.
groei binnen het gedoogbeleid
Gedurende deze periode groeide het aantal coffeeshops aanzienlijk. De verkoop van cannabis via coffeeshops ontwikkelde zich binnen het gedoogbeleid, terwijl teelt en aanvoer niet werden gereguleerd. Hierdoor ontstond de zogenoemde achterdeurproblematiek.
invoering van het gedoogbeleid
Het Nederlandse gedoogbeleid werd officieel geïntroduceerd. Dit beleid staat het bezit van kleine hoeveelheden cannabis (maximaal 5 gram) en de verkoop in coffeeshops toe. Hierdoor ontstond het unieke coffeeshopmodel, dat wereldwijd bekend werd. De productie en teelt bleven echter buiten het gedoogkader, waardoor voor de aanvoer van cannabis naar coffeeshops geen gereguleerde route bestond.
Het belang van het experiment
Het wietexperiment heeft als doel om de volledige cannabisketen te reguleren en de effecten hiervan te evalueren. Door de teelt en distributie te controleren, wil de overheid de kwaliteit van de cannabis waarborgen, de volksgezondheid verbeteren en — in haar eigen woorden — de criminele invloed op de markt verminderen. Het experiment zal uiteindelijk als leidraad dienen voor verdere beleidsbeslissingen omtrent cannabisregulering in Nederland. De uitkomsten kunnen ook invloed hebben op het internationale cannabisbeleid, waar Nederland als pionier wordt gezien.