Wat is het ingezetenencriterium (i-criterium)?

Het ingezetenencriterium bepaalt dat een coffeeshop alleen mag verkopen aan personen die in Nederland wonen. In de praktijk betekent dit dat de coffeeshop bij twijfel om een geldig identiteitsbewijs en een bewijs van inschrijving in Nederland vraagt.

In hoeveel gemeenten geldt het i-criterium?

Volgens de WODC-monitor Coffeeshops in Nederland 2024 hebben 81 van de 103 coffeeshopgemeenten het i-criterium in het lokale beleid opgenomen; 22 gemeenten niet. In beleid opgenomen betekent niet dat er ook op wordt gecontroleerd.

Welke gemeenten handhaven het i-criterium echt?

Slechts 2 gemeenten geven controle op het i-criterium een hoge prioriteit. De handhaving is geconcentreerd in de zuidelijke grensgemeenten, waar de overlast van drugstoerisme historisch het grootst is; elders bepaalt het lokale overlastbeeld of er wordt gecontroleerd.

Mag een gemeente het i-criterium loslaten?

Het criterium is onderdeel van de landelijke gedoogvoorwaarden, maar de handhaving is lokaal: de burgemeester bepaalt de prioriteit in het handhavingsarrangement. Diverse gemeenten hebben het criterium daarom feitelijk losgelaten of niet in beleid opgenomen.

Wat betekent het i-criterium voor de coffeeshopondernemer?

Waar wél gehandhaafd wordt, moet de coffeeshop aan de deur controleren op woonplaats en dat proces aantoonbaar op orde hebben. Waar niet gehandhaafd wordt, ontstaat rechtsonzekerheid: dezelfde gedoogvoorwaarde leidt tot verschillende risico's per gemeente.

Dossier — i-criterium

Welke gemeenten
handhaven het i-criterium?

In beleid opgenomen is niet hetzelfde als gehandhaafd. De WODC-cijfers laten een landelijk lappendeken zien.

81 van 103

81 van
103

Kerncijfers — WODC/Breuer & Intraval, Coffeeshops in Nederland 2024

103

Coffeeshopgemeenten

Gemeenten met minimaal één coffeeshop, eind 2024.

I-criterium in beleid

22 gemeenten hebben het niet in het beleid opgenomen.

Hoge handhavingsprioriteit

Aantal gemeenten dat controle expliciet hoog prioriteert.

Gemeenten in onze kaart

Per gemeente de feitelijke handhavingsstatus.

Landelijk beeld

Het i-criterium per gemeente: beleid versus praktijk

Het ingezetenencriterium — kortweg het i-criterium — bepaalt dat coffeeshops alleen mogen verkopen aan mensen die in Nederland wonen. Het criterium is landelijk onderdeel van de gedoogvoorwaarden, maar de handhaving is lokaal. Daardoor is de vraag "geldt het i-criterium in mijn gemeente?" niet met één landelijk antwoord te beantwoorden.

De WODC-monitor Coffeeshops in Nederland 2024 laat het verschil scherp zien: van de 103 coffeeshopgemeenten hebben 81 het criterium in het lokale beleid staan en 22 niet. Tegelijk geven slechts 2 gemeenten aan dat controle op dit criterium een hoge prioriteit heeft. Beleid op papier en handhaving in de praktijk lopen dus vergaand uiteen.

Waar wordt wél gehandhaafd?

Actieve handhaving is geconcentreerd in de zuidelijke grensgemeenten, waar het drugstoerisme historisch tot overlast leidde. Buiten die regio bepaalt het lokale overlastbeeld of er gecontroleerd wordt; in veel gemeenten is het criterium een slapende bepaling in de beleidsnota.

Waarom dit voor ondernemers uitmaakt

Dezelfde gedoogvoorwaarde levert per gemeente een ander handhavingsrisico op — met verschillen in sluitingsbeleid en bestuurlijke maatregelen.
Deurbeleid, personeelsinstructie en registratie moeten aantoonbaar op orde zijn waar wél gecontroleerd wordt.
Waar het criterium niet wordt gehandhaafd, blijft het formeel wel gelden: dat is een latent risico bij een beleidswijziging of een nieuwe burgemeester.

Verder in het dossier

Factsheet i-criterium — interactieve kaart met de handhavingsstatus per gemeente, tijdlijn vanaf 1976 en de volledige WODC-cijfers.
Experiment gesloten coffeeshopketen — waar het i-criterium en de gereguleerde keten elkaar raken.
Keurmerk voor coffeeshops — hoe naleving van de gedoogvoorwaarden aantoonbaar wordt gemaakt.

FAQ

Veelgestelde vragen over het i-criterium per gemeente

Wat is het ingezetenencriterium (i-criterium)?: Het ingezetenencriterium bepaalt dat een coffeeshop alleen mag verkopen aan personen die in Nederland wonen. In de praktijk betekent dit dat de coffeeshop bij twijfel om een geldig identiteitsbewijs en een bewijs van inschrijving in Nederland vraagt.
In hoeveel gemeenten geldt het i-criterium?: Volgens de WODC-monitor Coffeeshops in Nederland 2024 hebben 81 van de 103 coffeeshopgemeenten het i-criterium in het lokale beleid opgenomen; 22 gemeenten niet. In beleid opgenomen betekent niet dat er ook op wordt gecontroleerd.
Welke gemeenten handhaven het i-criterium echt?: Slechts 2 gemeenten geven controle op het i-criterium een hoge prioriteit. De handhaving is geconcentreerd in de zuidelijke grensgemeenten, waar de overlast van drugstoerisme historisch het grootst is; elders bepaalt het lokale overlastbeeld of er wordt gecontroleerd.
Mag een gemeente het i-criterium loslaten?: Het criterium is onderdeel van de landelijke gedoogvoorwaarden, maar de handhaving is lokaal: de burgemeester bepaalt de prioriteit in het handhavingsarrangement. Diverse gemeenten hebben het criterium daarom feitelijk losgelaten of niet in beleid opgenomen.
Wat betekent het i-criterium voor de coffeeshopondernemer?: Waar wél gehandhaafd wordt, moet de coffeeshop aan de deur controleren op woonplaats en dat proces aantoonbaar op orde hebben. Waar niet gehandhaafd wordt, ontstaat rechtsonzekerheid: dezelfde gedoogvoorwaarde leidt tot verschillende risico's per gemeente.