Vandaag staan we stil bij vijftig jaar Nederlands gedoogbeleid. Op 1 november 1976 trad de wijziging van de Opiumwet in werking die het onderscheid tussen softdrugs en harddrugs wettelijk vastlegde. Een belangrijke basis voor het beleid dat Nederland internationaal bekend zou maken. Vijftig jaar later kijken we terug én stellen we de vraag: hoe lang blijven we dezelfde discussie voeren?1
Het gedoogbeleid ontstond vanuit een maatschappelijke werkelijkheid. Cannabisgebruik was onderdeel geworden van de jongerencultuur. Tegelijkertijd groeide de behoefte om onderscheid te maken tussen middelen en hun risico’s. De commissies-Hulsman en -Baan droegen begin jaren zeventig bij aan die andere benadering: minder nadruk op het strafrecht alleen, meer aandacht voor gezondheid en de gevolgen van het beleid voor gebruikers.2
Een belangrijk uitgangspunt was het scheiden van de markten voor cannabis en harddrugs. In de praktijk kregen huisdealers in jongerencentra ruimte, onder voorwaarden. De richtlijnen uit 1976 gingen nog over deze huisdealers; het coffeeshopbeleid zoals we dat nu kennen ontwikkelde zich daarna verder. Vijftig jaar gedoogbeleid betekent dus niet dat alle huidige coffeeshopregels op één dag zijn ingevoerd.3
Ook de politieke oorsprong verdient aandacht. Dries van Agt, de latere eerste leider van het CDA, stond mede aan de basis van het gedoogbeleid. Als minister van Justitie namens de KVP werkte hij in het kabinet-Den Uyl samen met minister van Volksgezondheid Irene Vorrink van de PvdA. Onder zijn verantwoordelijkheid kwamen in 1976 de vervolgingsrichtlijnen tot stand die de basis voor het gedogen legden. De geschiedenis van het gedoogbeleid is daarmee ook verbonden met de christendemocratische traditie waaruit het CDA voortkwam.45
Voor deze mijlpaal hebben we een videoterugblik samengesteld met fragmenten uit politieke debatten en nieuwsuitzendingen. De jaren en politici veranderen, maar veel argumenten blijven opvallend herkenbaar. Over volksgezondheid, criminaliteit, verantwoordelijkheid en de tegenstrijdigheid van een beleid dat de verkoop onder voorwaarden gedoogt, terwijl de teelt en bevoorrading buiten een gereguleerd stelsel bleven.
In de terugblik klinkt al in 1993 de oproep van PvdA-Kamerlid Piet Stoffelen om het dubbelhartige beleid te beëindigen.6 Het is een vraagstuk waarmee ondernemers, gemeenten en toezichthouders vervolgens nog tientallen jaren moesten werken.
Inmiddels wordt met het Experiment Gesloten Coffeeshopketen ervaring opgedaan met gereguleerde teelt, levering en verkoop. De experimenteerfase begon op 7 april 2025. Het onderzoek moet inzicht geven in de uitvoerbaarheid en de effecten op onder meer volksgezondheid, criminaliteit en veiligheid. Daarmee ontstaat een basis om het vervolg op kennis en praktijkervaring te bouwen.7
Voor ons verdient vijftig jaar geschiedenis een volgend hoofdstuk. Met duidelijke regels, ruimte voor verantwoord ondernemerschap en bescherming van de volksgezondheid. Dat vraagt om zorgvuldig onderzoek én om politieke bereidheid om de lessen uit de praktijk te vertalen naar een duurzaam vervolg.
De vraag is welke stappen we nu samen zetten, zodat we over tien jaar niet opnieuw naar dezelfde discussie terugkijken.
Tijd om door te pakken.
Samen stilstaan bij vijftig jaar gedoogbeleid
Op 20 november 2026 staan we tijdens The Next Chapter – Foundation Dinner in de Amstelkerk in Amsterdam stil bij deze mijlpaal. Samen met ondernemers, bestuurders, wetenschappers en andere betrokkenen kijken we terug én vooruit naar het volgende hoofdstuk.
Lees meer over de viering en het Foundation Dinner.
Bronnen
- Staatsblad 1976, 499 — Besluit van 1 oktober 1976, inwerkingtreding wijziging Opiumwet op 1 november 1976.
- WRR — Een tegenstrijdig evenwicht. Tussen economie, tolerantie en diplomatie in de Nederlandse omgang met drugs (1875–2025), 18 juni 2026.
- Jellinek — Is het beleid ten aanzien van coffeeshops veranderd?
- Parlement.com — Mr. A.A.M. (Dries) van Agt.
- ZonMw — Kennis over drugsgebruik en drugscriminaliteit.
- Beeld & Geluid, De Schatkamer — Den Haag Vandaag, 23 maart 1993.
- Rijksoverheid — Aanleiding en opzet experiment gesloten coffeeshopketen.